Heb je een advocaat nodig bij een scheiding?

Q: Kun je scheiden zonder advocaat?

Nee, niet als je getrouwd bent: de wet schrijft voor dat alleen een advocaat het echtscheidingsverzoek bij de rechtbank mag indienen. Wel kun je vrijwel al het voorwerk zonder advocaat doen, bijvoorbeeld samen of met een mediator de afspraken en het ouderschapsplan opstellen. De advocaat is dan alleen nog nodig voor het indienen.

Q: Wat kost een advocaat bij een scheiding?

Dat verschilt sterk per route. Een gezamenlijke advocaat bij overeenstemming kost een fractie van een procedure waarin ieder een eigen advocaat heeft en de rechter moet beslissen; die laatste route kan al snel vele malen duurder worden. Advocaten rekenen uurtarieven die per kantoor verschillen. Bij een lager inkomen kom je mogelijk in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand; zie rechtsbijstand.nl voor actuele bedragen.

Q: Heb je een advocaat nodig als je niet getrouwd bent?

Meestal niet. Woon je samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan hoef je niet naar de rechter om uit elkaar te gaan en is een advocaat niet verplicht. Wel moet je bij minderjarige kinderen een ouderschapsplan maken. Alleen bij een geschil over gezag, omgang of alimentatie dat jullie niet samen oplossen, komt de rechter (en dus een advocaat) alsnog in beeld.

Q: Wanneer is een eigen advocaat verstandig?

Bij hoog conflict, huiselijk geweld of intimidatie, als je partner informatie achterhoudt, bij een eigen bedrijf of ingewikkeld vermogen, of bij internationale aspecten zoals een partner of kinderen in het buitenland. In die situaties heb je iemand nodig die alleen jouw belang behartigt.

Kort antwoord: ja, als jullie getrouwd zijn heb je altijd een advocaat nodig, want alleen een advocaat mag het echtscheidingsverzoek bij de rechtbank indienen. Maar dat betekent niet dat je automatisch een duur juridisch gevecht ingaat. Er zijn drie routes, en het verschil in kosten en spanning tussen die routes is enorm. Hieronder lees je hoe het zit, welke route bij jullie past en hoe je met goede voorbereiding flink bespaart.

Maak gratis je ouderschapsplan Bereken kinderalimentatie

Waarom een advocaat formeel altijd nodig is

Een echtscheiding (en de ontbinding van een geregistreerd partnerschap met minderjarige kinderen) loopt altijd via de rechtbank. En de wet bepaalt dat alleen een advocaat een verzoekschrift bij de rechtbank mag indienen. Je kunt dus niet zelf een brief naar de rechter sturen om te scheiden, hoe eensgezind jullie ook zijn.

Wat je wel zelf kunt doen, is al het voorwerk: de afspraken over de kinderen, het geld en het huis. Hoe meer daarvan staat voordat de advocaat in beeld komt, hoe kleiner en goedkoper de rol van de advocaat wordt. Bij minderjarige kinderen is een ouderschapsplan verplicht; zonder plan neemt de rechtbank het verzoek in principe niet in behandeling. Begin daar dus mee. Ons stappenplan scheiden met kinderen loopt het hele traject met je door.

Drie routes: gezamenlijk, mediator of ieder een eigen advocaat

1. Eén gezamenlijke advocaat (bij overeenstemming)

Zijn jullie het over alles eens, dan kan één advocaat voor jullie beiden een gemeenschappelijk verzoekschrift indienen, met het convenant en ouderschapsplan als bijlagen. De advocaat is dan neutraal en mag geen partij kiezen. Dit is de snelste en goedkoopste route: meestal is er geen zitting en spreekt de rechter de scheiding op papier uit.

2. Mediator plus advocaat voor het indienen

Komen jullie er samen niet helemaal uit, maar willen jullie wel zonder gevecht scheiden, dan helpt een mediator jullie tot afspraken te komen. Daarna dient een advocaat het gezamenlijke verzoekschrift in; veel mediators zijn zelf ook advocaat en regelen dit direct. Lees meer over scheiden via een mediator: hoe het traject verloopt en wat het kost.

3. Ieder een eigen advocaat (bij conflict)

Komen jullie er ook met hulp niet uit, dan neemt ieder een eigen advocaat. Eén advocaat dient het verzoekschrift in, de advocaat van de ander voert verweer, en de rechter beslist over de punten waar jullie het niet over eens worden. Dit is de duurste en langste route, en vaak ook de zwaarste voor de kinderen: zij voelen de strijd, ook als jullie die voor ze proberen te verbergen.

Wat kosten de verschillende routes?

Advocaten rekenen uurtarieven die per kantoor en specialisatie verschillen; exacte bedragen noemen heeft daarom weinig zin. De ordegrootte per route verschilt wel duidelijk:

Route	Kostenniveau	Waarvan afhankelijk
Gezamenlijke advocaat	Laagste; vaak een vast pakkettarief dat jullie delen	Hoe compleet jullie afspraken al zijn
Mediator + advocaat	Laag tot middel; gedeelde mediationuren plus indienen	Aantal gesprekken dat nodig is
Ieder een eigen advocaat	Hoogste, kan al snel vele malen duurder worden, ieder betaalt de eigen advocaat	Hoeveel geschilpunten de rechter moet beslissen

Bij elke route komt daarnaast griffierecht van de rechtbank. En bij een lager inkomen en vermogen kom je mogelijk in aanmerking voor een toevoeging via de Raad voor Rechtsbijstand: je betaalt dan alleen een eigen bijdrage. Hoe dat werkt lees je in ons artikel over gesubsidieerde rechtsbijstand bij scheiding; de actuele grenzen en bedragen staan op rechtsbijstand.nl.

Let op: de grootste kostenpost bij een vechtscheiding zijn de uren die advocaten besteden aan punten waar jullie het niet over eens worden. Elk onderwerp dat jullie zelf of met een mediator oplossen, hoeft de rechter niet te beslissen en scheelt direct in de rekening.

Wanneer is een eigen advocaat echt verstandig?

Eén gezamenlijke advocaat of een mediator is niet altijd de beste keuze. In deze situaties is het verstandig om iemand te hebben die alleen jouw belang behartigt:

Hoog conflict of onveiligheid. Bij huiselijk geweld, bedreiging, intimidatie of grote angst voor je ex-partner kun je niet gelijkwaardig onderhandelen. Een eigen advocaat beschermt jouw positie.
Achtergehouden informatie. Vermoed je dat je partner geld, vermogen of schulden verzwijgt, dan heb je iemand nodig die kan doorvragen en zo nodig via de rechter openheid afdwingt.
Een eigen bedrijf of ingewikkeld vermogen. De waardering van een onderneming, pensioen in eigen beheer of huwelijkse voorwaarden vraagt specialistische kennis. Onafhankelijk advies voorkomt dat je jaren later ontdekt dat je te weinig hebt gekregen.
Internationale aspecten. Een partner met een andere nationaliteit, bezit in het buitenland, of het risico dat een ouder met de kinderen naar het buitenland wil: dan spelen internationale regels en is specialistische hulp nodig.

Ook met ieder een eigen advocaat kunnen jullie overigens nog steeds in overleg tot afspraken komen; advocaten onderhandelen vaak eerst voordat de rechter beslist. Een eigen advocaat betekent dus niet automatisch een vechtscheiding.

Niet getrouwd? Dan meestal geen advocaat nodig

Wonen jullie samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap, dan hoef je niet naar de rechter om uit elkaar te gaan. Er is geen verzoekschrift en dus ook geen verplichte advocaat. Jullie beëindigen het samenwonen zelf, eventueel volgens de afspraken in een samenlevingscontract.

Twee dingen blijven wel gelden. Ten eerste: hebben jullie samen minderjarige kinderen over wie jullie beiden gezag hebben, dan zijn jullie ook zonder huwelijk verplicht een ouderschapsplan te maken. Ten tweede: komen jullie er niet uit over gezag, omgang of alimentatie, dan kan een van jullie de rechter vragen te beslissen, en voor zo'n procedure heb je wel een advocaat nodig. Alles over deze situatie lees je in uit elkaar zonder huwelijk.

Zo houd je de advocaatkosten laag

Doe het voorwerk zelf. Vul samen alvast een conceptplan in met de gratis wizard van Wisselkompas. Zorgverdeling, vakanties, school, kosten en communicatie: wat er al staat, hoeft de advocaat of mediator alleen nog te toetsen.
Reken de kinderalimentatie alvast door. Met de alimentatie-indicatie weten jullie de ordegrootte voordat het gesprek begint. Dat voorkomt onderhandelen in het luchtledige.
Maak een geschilpuntenlijst. Waar zijn jullie het over eens, waar niet? Advocaat- en mediationuren aan opgeloste punten zijn weggegooid geld.
Vraag een vaste prijs. Veel advocaten bieden een pakkettarief voor een gezamenlijke scheiding. Vraag vooraf wat daar wel en niet bij inzit (griffierecht, extra gesprekken, wijzigingen).
Check je recht op een toevoeging. Bij een lager inkomen betaalt de overheid mee; zie gesubsidieerde rechtsbijstand.

Veelgestelde vragen

Is een advocaat verplicht bij een scheiding?

Ja, als jullie getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap met minderjarige kinderen hebben. Alleen een advocaat mag het verzoekschrift bij de rechtbank indienen. Zijn jullie het eens, dan volstaat één gezamenlijke advocaat.

Kun je scheiden zonder advocaat?

Nee, niet als je getrouwd bent. Wel kun je vrijwel al het voorwerk zonder advocaat doen: samen of met een mediator de afspraken en het ouderschapsplan opstellen. De advocaat is dan alleen nog nodig voor het indienen bij de rechtbank.

Wat is een gezamenlijke advocaat bij een scheiding?

Een advocaat die voor jullie beiden optreedt en een gemeenschappelijk verzoekschrift indient. Dat kan alleen bij volledige overeenstemming, want de advocaat mag geen partij kiezen. Het is de goedkoopste en snelste route, meestal zonder zitting.

Wat kost een advocaat bij een scheiding?

Dat hangt sterk af van de route. Een gezamenlijke advocaat bij overeenstemming kost een fractie van een procedure met twee eigen advocaten waarin de rechter moet beslissen. Tarieven verschillen per kantoor; bij een lager inkomen kom je mogelijk in aanmerking voor gesubsidieerde rechtsbijstand (rechtsbijstand.nl).

Heb je een advocaat nodig als je niet getrouwd bent?

Meestal niet: zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap hoef je niet naar de rechter om uit elkaar te gaan. Wel is een ouderschapsplan verplicht bij gezamenlijk gezag over minderjarige kinderen. Alleen bij een geschil over gezag, omgang of alimentatie komt de rechter (en een advocaat) alsnog in beeld.

Wanneer is een eigen advocaat verstandig?

Bij hoog conflict of onveiligheid, achtergehouden informatie, een eigen bedrijf of ingewikkeld vermogen, en bij internationale aspecten. Dan heb je iemand nodig die alleen jouw belang behartigt.

Bespaar op advocaatkosten: doe het voorwerk zelf

Vul samen gratis het conceptplan in met de wizard. Elk onderwerp dat jullie thuis al regelen, hoeft de advocaat of mediator alleen nog te toetsen.

Maak gratis je ouderschapsplan

Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies. Tarieven van advocaten en mediators verschillen en de regels voor gesubsidieerde rechtsbijstand veranderen periodiek. Raadpleeg rechtsbijstand.nl, rijksoverheid.nl of een advocaat voor jouw actuele situatie.