Is een ouderschapsplan verplicht? Dit zegt de wet

Q: Is een ouderschapsplan wettelijk verplicht?

Ja, in de meeste gevallen. Sinds 2009 zijn ouders met minderjarige kinderen wettelijk verplicht een ouderschapsplan te maken als ze uit elkaar gaan na een huwelijk of geregistreerd partnerschap. Ook samenwonende ouders die samen het gezag over hun kinderen hebben, zijn verplicht een ouderschapsplan op te stellen.

Q: Wat moet er minimaal in een ouderschapsplan staan?

De wet noemt drie verplichte onderdelen: hoe jullie de zorg en opvoeding verdelen (de zorgregeling of omgangsregeling), hoe jullie elkaar informeren en raadplegen over belangrijke onderwerpen, en hoe jullie de kosten van verzorging en opvoeding verdelen (kinderalimentatie). Daarnaast moet uit het plan blijken hoe de kinderen bij het opstellen betrokken zijn.

Q: Is een ouderschapsplan verplicht als we niet getrouwd zijn?

Ja, als jullie samen het gezag over de kinderen hebben. Sinds 2009 geldt de verplichting ook voor samenwonende ouders met gezamenlijk gezag. Er is alleen geen rechter die het controleert, omdat je voor het beeindigen van samenwonen geen scheidingsverzoek indient. De verplichting en het belang van het plan blijven hetzelfde.

Q: Heb ik een advocaat nodig voor een ouderschapsplan?

Nee. Jullie mogen het ouderschapsplan zelf opstellen, zonder advocaat of mediator. Voor het indienen van het scheidingsverzoek bij de rechtbank is wel een advocaat nodig, maar die kan het door jullie zelf gemaakte plan gewoon meesturen. Zelf opstellen scheelt kosten en levert vaak afspraken op die beter bij jullie gezin passen.

Het korte antwoord: ja, in bijna alle gevallen. Gaan jullie uit elkaar en hebben jullie minderjarige kinderen, dan verplicht de wet jullie om samen een ouderschapsplan te maken. Dat geldt bij een huwelijk, bij een geregistreerd partnerschap en ook voor samenwoners met gezamenlijk gezag. Hieronder lees je precies wanneer de verplichting geldt, wat er minimaal in het plan moet staan en wat er gebeurt als je er geen hebt.

Maak gratis je ouderschapsplan Bekijk de checklist: wat moet erin?

Voor wie is een ouderschapsplan verplicht?

Sinds 1 maart 2009 staat de verplichting in de wet (Wet bevordering voortgezet ouderschap en zorgvuldige scheiding). Het idee erachter is simpel: jullie relatie eindigt, maar het ouderschap gaat door. De wet wil dat ouders daar vooraf goede afspraken over maken, in het belang van het kind. De verplichting geldt in drie situaties:

Huwelijk

Getrouwde ouders met minderjarige kinderen moeten een ouderschapsplan toevoegen aan het echtscheidingsverzoek bij de rechtbank. Zonder plan wordt het verzoek in principe niet in behandeling genomen.

Geregistreerd partnerschap

Voor geregistreerde partners met minderjarige kinderen geldt exact hetzelfde als voor getrouwde ouders. Met kinderen kan een geregistreerd partnerschap bovendien alleen via de rechter worden ontbonden, dus ook hier controleert de rechtbank het plan.

Samenwoners met gezamenlijk gezag

Woonden jullie samen zonder huwelijk of partnerschap, maar hebben jullie samen het gezag over de kinderen? Dan zijn jullie ook wettelijk verplicht een ouderschapsplan te maken. Er komt alleen geen rechter aan te pas die dat controleert. Lees meer op de pagina uit elkaar zonder huwelijk.

Heeft maar een van jullie het gezag (bijvoorbeeld omdat het gezamenlijk gezag nooit is geregeld), dan is een ouderschapsplan niet wettelijk verplicht. Ook dan is het verstandig om afspraken op papier te zetten: het voorkomt discussies en geeft de kinderen duidelijkheid.

Wat gebeurt er als je geen ouderschapsplan hebt?

Bij een scheiding na huwelijk of geregistreerd partnerschap is de consequentie direct voelbaar: de rechter neemt het scheidingsverzoek in principe niet in behandeling zolang er geen ouderschapsplan bij zit. Jullie scheiding loopt dan vertraging op tot het plan er alsnog is.

Uitzondering: lukt het aantoonbaar niet om samen tot afspraken te komen, bijvoorbeeld omdat een van de ouders elk overleg weigert, dan kan de rechter de scheiding toch behandelen. De rechter stelt dan zelf een regeling vast voor de kinderen. Je geeft daarmee de regie over jullie eigen gezinsafspraken uit handen, dus zie dit als laatste redmiddel, niet als sluiproute.

Voor samenwoners is er geen rechter die het afdwingt, maar de verplichting staat er wel en de risico's zonder plan zijn hetzelfde: onduidelijkheid over de zorgverdeling, discussies over kosten en geen document om op terug te vallen als het schuurt. Voor je kind is een helder plan bovendien houvast in een onzekere periode.

Wat moet er minimaal in staan volgens de wet?

De wet (artikel 815 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering en artikel 1:247a BW) schrijft drie onderdelen voor die in elk ouderschapsplan moeten staan:

De zorgverdeling: hoe verdelen jullie de zorg- en opvoedingstaken? Denk aan het wisselschema, vakanties en feestdagen, en bij wie het kind het hoofdverblijf heeft.
Informatie en overleg: hoe informeren jullie elkaar over belangrijke onderwerpen, zoals school, gezondheid en grote beslissingen? En hoe overleggen jullie daarover?
De kosten: hoe verdelen jullie de kosten van verzorging en opvoeding, oftewel de kinderalimentatie of een kinderrekening?

Daarnaast moet uit het plan blijken hoe de kinderen bij het opstellen zijn betrokken, passend bij hun leeftijd. De rechter kan ernaar vragen. Dit is het wettelijke minimum: in de praktijk nemen ouders veel meer op, zoals afspraken over verhuizen, nieuwe partners en communicatie. Een volledig overzicht vind je in onze ouderschapsplan checklist.

Mag je een ouderschapsplan zelf maken, zonder advocaat?

Ja. Nergens in de wet staat dat een advocaat, notaris of mediator het ouderschapsplan moet opstellen. Jullie mogen het volledig zelf schrijven. Sterker nog: afspraken die jullie zelf hebben bedacht, passen vaak beter bij jullie gezin en houden langer stand dan een standaardregeling van buitenaf.

Zelf opstellen

Gratis of tegen lage kosten, in jullie eigen tempo. Met de gratis wizard van Wisselkompas doorlopen jullie stap voor stap alle wettelijk verplichte onderdelen, zodat je niets vergeet.

De advocaat bij de scheiding

Voor het indienen van het echtscheidingsverzoek bij de rechtbank is wel een advocaat verplicht. Die stuurt jullie zelfgemaakte ouderschapsplan gewoon mee met het verzoek. Bij een gezamenlijk verzoek kan een advocaat voor jullie beiden optreden, wat kosten scheelt.

Mediator bij vastlopen

Komen jullie er samen niet uit, dan kan een mediator helpen om alsnog tot afspraken te komen. Dat is meestal sneller en goedkoper dan een procedure waarin de rechter beslist.

Meer over de wettelijke regels rond scheiden en het ouderschapsplan vind je op rijksoverheid.nl (zoek op "ouderschapsplan").

Verplicht per situatie: het overzicht

Situatie	Ouderschapsplan verplicht?	Controle door rechter?
Huwelijk, minderjarige kinderen	Ja	Ja, bij het echtscheidingsverzoek
Geregistreerd partnerschap, minderjarige kinderen	Ja	Ja, ontbinding loopt via de rechter
Samenwonend, gezamenlijk gezag	Ja	Nee, geen rechterlijke toets
Samenwonend, een ouder heeft gezag	Nee, wel sterk aan te raden	Nee
Geen minderjarige kinderen	Nee	Niet van toepassing

Veelgestelde vragen

Is een ouderschapsplan wettelijk verplicht?

Ja, in de meeste gevallen. Sinds 2009 is het verplicht voor ouders met minderjarige kinderen die uit elkaar gaan na een huwelijk of geregistreerd partnerschap, en ook voor samenwonende ouders met gezamenlijk gezag.

Wat gebeurt er als ik geen ouderschapsplan heb?

Bij een huwelijk of geregistreerd partnerschap neemt de rechter het scheidingsverzoek in principe niet in behandeling zonder plan. Alleen als afspraken maken aantoonbaar niet lukt, kan de rechter een uitzondering maken en zelf een regeling vaststellen.

Wat moet er minimaal in een ouderschapsplan staan?

Drie verplichte onderdelen: de verdeling van zorg en opvoeding, de manier waarop jullie elkaar informeren en raadplegen, en de verdeling van de kosten (kinderalimentatie). Ook moet blijken hoe de kinderen bij het plan zijn betrokken.

Is een ouderschapsplan verplicht als we niet getrouwd zijn?

Ja, als jullie samen het gezag over de kinderen hebben. Er is alleen geen rechter die het controleert, omdat er geen scheidingsverzoek nodig is. De verplichting en het nut van het plan blijven hetzelfde.

Heb ik een advocaat nodig voor een ouderschapsplan?

Nee, jullie mogen het plan zelf opstellen. Voor het indienen van het scheidingsverzoek bij de rechtbank is wel een advocaat nodig, maar die stuurt jullie eigen plan gewoon mee.

Moet een ouderschapsplan door de rechter worden goedgekeurd?

Bij een scheiding via de rechter toetst die of de verplichte onderdelen erin staan en of de afspraken niet ingaan tegen het belang van het kind. Bij samenwoners maken jullie handtekeningen het plan geldig, zonder rechterlijke toets.

Maak vandaag nog je ouderschapsplan

Met de gratis wizard van Wisselkompas doorlopen jullie stap voor stap alle wettelijk verplichte onderdelen. Zelf te doen, zonder advocaat, in jullie eigen tempo.

Maak gratis je ouderschapsplan

Deze pagina is algemene informatie en geen juridisch advies. Wetten en procedures kunnen wijzigen. Raadpleeg rijksoverheid.nl of een advocaat of mediator voor jouw actuele situatie.